Türkiye'de En Çok İtibar Gören Meslekler

İstanbul Üniversitesi Sosyoloji Bölümü'nün TUBİTAK'ın desteğiyle gerçekleştirdiği araştırma projesi Türkiye'deki mesleki itibar skalasını ve mesleklerin toplumdaki itibar sıralamasını net bir biçimde gözler önüne seriyor.

İşe, çalışmaya ve mesleklere dair önemli detaylara yer verilen çalışma; Türkiye'nin 32 ilinde 2500 kişinin katılımıyla hazırlandı. Bu proje kapsamında Türkiye'ye ait sosyoekonomik statü (SES) endeksi geliştirilmesi amaçlandı.

Toplumsal yaşamda, işe ve çalışmaya dair tutumları kapsamlı bir biçimde analiz etme imkanı ortaya çıkaran bu çalışma aynı zamanda Türkiye'de çeşitli mesleklerin itibarını belirlemeye yönelik yapılmış ilk çalışmadır.

 

Katılımcılarla Yüz Yüze Görüşüldü

Araştırma TÜİK tarafından NUTS2 düzeyinde sağlanan Kır-Kent örneklemi kapsamında 32 ilde 2500 kişi ile yüz yüze görüşülerek yapılan anketlerden elde edilen verilere dayanıyor.

Araştırmada ILO’nun ISCO 08 (International Standart Classification of Occupations)’in TÜİK tarafından adapte edilen şeklindeki 3. düzey meslek gruplarından seçilen 126 mesleğin denekler tarafından 1-100 arası olacak şekilde puanlanması istenmiştir. Ardından meslekler bu puanlara göre sıralanarak mesleki itibar skalası oluşturulmuştur.

 

 

İyi Bir İşte Aranan Özellikler

Araştırmaya katılanlara iyi bir işte olması gerektiği düşünülebilecek 16 özellik okunmuş ve kendilerinden 1-5 arasında bir puanlamaya tekabül edecek şekilde kesinlikle katılmıyorum (1); katılmıyorum (2); ne katılıyorum ne de katılmıyorum (3); katılıyorum (4); kesinlikle katılıyorum (5) cevaplarını vermişlerdir. Verilen bu cevaplara göre toplumda işe dair bakış açıları analiz edilmiştir.

 

Araştırmaya katılan deneklerin iyi bir işte en fazla aradıkları ilk üç özellik sırasıyla iyi bir ücret, iş garantisi ve iş güvenliği rahat işlerin istendiğini göstermektedir. 
Bunların hemen ardından stressiz ve uygun çalışma saatlerinin geliyor oluşu toplumda rahat işlerin istendiğini gösteriyor.

 

 

Sorumluluğun İş Tercihlerine Etkisi

Benzer şekilde en az önem verilen özellikler işin ilginçliği oldu. Bir işin sorumluluk gerektirmesi o işin tercihini olumsuz yönde etkilemektedir. Aynı şekilde bedensel çalışma gerektiren işlere yönelik de olumsuz bir tutum söz konusudur. İşin saygınlığı, başarı hissi oluşturması, karar alma konumunda olması, yeni beceri kazandırması da öne çıkmasa da önemsenen özelliklerdir.

Kaza ve Ölüm Riski Olan İşler Gençler Tarafından Tercih Edilmiyor

Deneklerin demografik (yaş, cinsiyet) ve sosyo-ekonomik (eğitim, gelir) özelliklerine göre çapraz analizler yapıldığında iyi bir işte aranan özellikler sıralamasında önemli değişimler söz konusu olmasa da bu analizlerde bazı detaylar göze çarpmaktadır.

 

Gençler iyi bir işin kaza ve ölüm riski içermemesini daha fazla istiyor. Yaşlılar ise işte sorumluluk gerektiren işleri istemiyor.

 

Eğitim düzeyi arttıkça sıralama değişmese de iyi bir işte aranan özelliklere verilen puanlamada dalgalanmalar gerçekleşmektedir. Dolayısıyla eğitimlilerin işten beklentilerinin daha fazla farkında olduğu söylenebilir.

Bir işte çalışma durumu «iyi bir işte aranan özellikler» konusunda önemli etki sahibi bir değişken olarak öne çıkıyor. Görüşülen kişiler arasında bir işte çalışanların iyi bir işte aradıkları en önemli özellik «iş garantisi» iken, çalışmayanlar «iyi bir ücret» beklemektedir. Çalışanlar bedenen çalışmayı en altta bir yere yerleştirirken çalışmayanlar daha yukarıda bir yere koyuyor.

Türkiye'nin En İtibarlı Meslekleri Listesine Buradan Ulaşabilirsiniz

 

Mesleklerin itibarları ile kazançları arasında yakından bir ilişki gözlemlenmiştir. Nitekim araştırmada elde edilen veriye göre bir işte aranan özelliklerin başında 'iyi bir ücret' gelmektedir. Dolayısıyla yüksek kazancı olan mesleklerin sıralamada daha yukarıda olduğu görülmektedir.

 

 

İdeolojik ve Cinsiyete Göre Yargılar Mesleğe Bakışı Değiştiriyor 

Hakkında ideolojik yargılarda bulunulabilecek imam, general, milletvekili gibi bazı mesleklerle ilgili puanlama dünya görüşü ve yaşa göre ciddi değişimler göstermektedir.

Hakkında cinsiyete göre yargıların değişebileceği Astrolog/Falcı, Dansöz, Temizlikçi gibi mesleklerle ilgili puanlamalar erkekler ve kadınlar arasında farklılaşmaktadır.

 

Bedensel Çalışma Gerektiren İşler Daha Düşük Puan Alıyor

Bedensel çalışma gerektiren işler genellikle masa başı işler olarak tabir edilen zihinsel emek gerektiren işlere göre daha düşük puanla puanlanmaktadır.

Araştırma kapsamında toplumda ideal bir işin düzenli ve çalışma ortamı rahat olan iş olarak görüldüğü anlaşılmaktadır.

Üniformalı meslekler olarak tabir edilen meslekler (General, Hekim, Hemşire, Polis vb.) genellikle eğitim ve gelir bakımından kendilerine benzeyen mesleklerden daha itibarlıdırlar.

 

 KAYNAK


Gökçe Öztürk

İstanbul Üniversitesi-Siyaset Bilimi ve Kamu Yönetimi Site İçerik Koordinatörü

1 Yorum

  • Marka mühendisliği de olmalıydı ?

Yorum Yap

😄

Bültenimize kayıt olun!

Güncel haberleri takip etmek için bültenimize kayıt olun, böylece daima güncel bilgilerle donanmanıza yardımcı olabilelim.